Vish 3 — Bastiat als denktool

Ce qu'on voit et ce qu'on ne voit pas

Vish is een visuele short — een compact stuk van ongeveer 500 woorden over één centraal idee uit de blogserie, aangevuld met slides die het beeld compleet maken. Kort lezen, snel begrijpen, direct toepassen.

Frédéric Bastiat was een negentiende-eeuwse Franse econoom. Hij schreef in 1850 één zin die ik sindsdien niet meer kwijt ben:

"Het verschil tussen een slechte en een goede econoom is dit: de slechte houdt zich aan het zichtbare effect. De goede houdt rekening met zowel wat je ziet als met wat je moet voorzien."

Hij schreef het over economie. Maar het is een universele denktool — en ik gebruik hem consequent als lens op AI-disruptie.

Het zichtbare is helder. Taken verdwijnen. Functies worden geautomatiseerd. Kosten dalen. Junior werk wordt overgenomen. Dat zijn reële effecten en ze verdienen serieuze aandacht. Maar Bastiat zou vragen: en wat zie je niet?

Wat je niet ziet: de rollen die ontstaan als executie goedkoop wordt. De vragen die mensen pas gaan stellen als ze de tijd hebben om ze te stellen. De industrieën die mogelijk worden als een drempel wegvalt die er altijd al was. Historisch is dit patroon consistent. Het mechanische weefgetouw, de stoommachine, elektriciteit, de computer — elk geval volgde hetzelfde verloop. Zichtbaar verlies van bestaande taken. Onzichtbare creatie van wat daarvoor ondenkbaar was.

De fotograaf die de portretschilder verdrong. De spreadsheet die de boekhoudster verving. Wat erna kwam, had niemand van tevoren kunnen benoemen.

Ik gebruik Bastiat ook als lens op Dario Amodei's centaur-analyse. Amodei analyseert het zichtbare briljant: welke taken AI overneemt, hoe snel de tijdshorizon groeit, wanneer de centaur-fase eindigt. Zijn analyse klopt voor het zichtbare deel. Maar de goede strateeg vraagt ook naar het onzichtbare: wat ontstaat er als executie volledig naar AI verschuift? Welke menselijke waarde wordt dan pas écht zichtbaar — waarde die nu nog verstopt zit onder de druk van uitvoering?

Die vraag heeft nog geen volledig antwoord. Dat is precies waarom ze de moeite waard is.

Wat ik ook zie: de angst voor AI is vrijwel altijd een reactie op het zichtbare. De baan die verdwijnt. De taak die wordt overgenomen. De functie die krimpt. Die angst is begrijpelijk en reëel. Maar wie alleen op het zichtbare reageert, snijdt in zijn eigen aanpassingsvermogen. Hij optimaliseert voor een wereld die niet meer bestaat, en mist de wereld die aan het ontstaan is.

Bastiat is geen optimist en geen pessimist. Hij is een precisie-instrument. De slechte strateeg kijkt naar wat verdwijnt en noemt dat analyse. De goede strateeg houdt rekening met beide — wat je ziet én wat je moet voorzien. En handelt op basis van het volledige beeld, niet de helft die toevallig zichtbaar is.

Vish 3 uit de serie. Bastiat-lens toegepast in De Centaur Nader Bezien en Twee Vleugels.

Co-creatie: Dit stuk is georkestreerd samen met Claude (Anthropic), versie Sonnet 4.6. De gedachten, posities en interpretaties zijn van mij. Claude heeft geholpen bij het structureren en schrijven. Visualisaties zijn gemaakt met NotebookLM.