Vish 7 — Het Vermogen-Systeem-Product Model

Op welke laag investeert jouw organisatie?

Vish is een visuele short — een compact stuk van ongeveer 500 woorden over één centraal idee uit de blogserie, aangevuld met slides die het beeld compleet maken. Kort lezen, snel begrijpen, direct toepassen.

Elke grote technologische verschuiving roept dezelfde vraag op: waar investeer je in? En elke keer maken organisaties dezelfde fout. Ze investeren in wat zichtbaar is. De nieuwe tool. Het nieuwe platform. De nieuwe output. Ze vergeten te vragen wat die tool eigenlijk mogelijk maakt.

AI maakt die fout niet alleen herhaalbaar — het maakt hem duurder en sneller zichtbaar.

Redeneer vanuit first principles — terug naar de meest fundamentele waarheid.

Een product is de uitkomst van een systeem. Een systeem wordt gebouwd en verbeterd door mensen. Maar die mensen staan buiten het systeem — zoals een architect buiten zijn gebouw staat. Zodra de architect alleen nog uitvoert, verdwijnt zijn eigenlijke waarde.

Dat levert drie lagen op.

Laag 3 — Product. De zichtbare output. Vervangbaar. Een concurrent kan het kopiëren. AI kan het genereren. Wie zijn concurrentievoordeel hier bouwt, speelt een imitatiespel — en dat spel wordt steeds sneller gewonnen door wie de betere fabriek heeft, of door AI zelf.

Laag 2 — Systeem. De pipelines, workflows, agent-architecturen. De fabriek die het product maakt. Minstens een orde van magnitude moeilijker dan het product zelf — en de eigenlijke bron van schaalbaar voordeel. Maar: zonder voldoende menselijk vermogen wordt het systeem slecht ontworpen, niet geïtereerd en uiteindelijk verlaten.

Laag 1 — Vermogen. De mensen. Het fundament. De enige laag die van nature meeschaalt met verandering — niet omdat mensen automatisch meegroeien, maar omdat mensen met de juiste kwaliteiten de aannames achter hun systemen en producten kunnen heroverwegen als de wereld verandert.

De economische logica van AI versterkt dit model. Hoe scherper iemand denkt en formuleert, hoe minder tokens er nodig zijn voor hetzelfde resultaat. Middelmatig vermogen op laag 1 produceert niet alleen middelmatige output — het produceert die output tegen onnodige kosten.

Drie onafhankelijke tradities komen tot dezelfde conclusie. Toyota's respect voor de mensen die het systeem verbeteren. Deming's observatie dat 94% van de problemen in het systeem zit — maar 100% van het systeem is ontworpen door mensen. Senge's lerende organisatie die alleen werkt als de individuele capaciteit aanwezig is.

De meeste organisaties investeren in laag 3. Sommigen in laag 2. Weinigen beginnen bij laag 1.

Kijk naar de investeringen van jouw organisatie in het afgelopen jaar. Welk patroon zie je? Bouw je een product voor vandaag, of het vermogen voor morgen?

Vish 7 uit de serie. Langere versie: Het Vermogen-Systeem-Product Model.

Co-creatie: Dit stuk is georkestreerd samen met Claude (Anthropic), versie Sonnet 4.6. De gedachten, posities en interpretaties zijn van mij. Claude heeft geholpen bij het structureren en schrijven. Visualisaties gemaakt met NotebookLM.