Wat 81.000 mensen zeggen
Het grootste kwalitatieve onderzoek ooit naar wat mensen van AI willen
Afgelopen week verscheen er een rapport dat ik interessant genoeg vind om bij stil te staan.
Tachtigduizend mensen. Honderdennegenenvijftig landen. Zeventig talen. Geïnterviewd in december 2025. Het is het grootste kwalitatieve onderzoek ooit uitgevoerd — groter dan de World Bank's "Voices of the Poor", groter dan de USC Shoah Foundation Visual History Archive. En de methode is even opvallend als de schaal.
Hoe het werkte — de AI-interviewer
Anthropic stuurde geen enquête. Geen multiple choice, geen vijfpuntsschaal. Ze bouwden een eigen AI-interviewer — een variant van Claude, getraind om open gesprekken te voeren — en nodigden alle Claude-gebruikers uit voor een persoonlijk interview.
Drie vragen lagen aan elk gesprek ten grondslag. Hoe gebruik je AI nu? Wat zou je willen dat AI voor je doet — als je een toverstaf had? En: wat vrees je dat er mis kan gaan?
De interviewer paste vervolgvragen aan op basis van het antwoord. Wie zei "ik wil productiever zijn" kreeg de vraag: wat zou je dan doen met die vrijgekomen tijd? Dat doorvragen maakte het verschil. Achter productiviteit bleek iets anders schuil te gaan. Meer tijd. Meer aanwezigheid. Meer leven buiten het werk.
De 81.000 gesprekken werden daarna geanalyseerd met Claude — eerst om serieuze van oppervlakkige antwoorden te scheiden, daarna om te categoriseren en te coderen. Het is een nieuwe vorm van sociale wetenschap: kwalitatief onderzoek op een schaal die voorheen onmogelijk was.
Wat mensen willen
De grootste groep — 18,8% — wil professionele excellentie: AI die routinetaken overneemt zodat ze zich kunnen richten op strategisch, hoogwaardig werk. Niet meer werken. Beter werken.
Maar als de interviewer doorvroeg, verschoof het antwoord. Werken bleek niet het eindpunt. Leven was het eindpunt.
"Met AI kan ik op tijd weg om mijn kinderen op te halen." Een software engineer uit Mexico. "Vorige week dinsdag kon ik koken met mijn moeder in plaats van taken afmaken." Een kantoormedewerker uit Colombia.
Achter de productiviteitswens zat een diepere wens: 11% wil tijd terugwinnen voor relaties en rust, 13,5% wil AI als cognitieve steun voor het managen van het dagelijks leven, 9,7% wil financiële onafhankelijkheid.
Opvallend laag scoort creatieve expressie — slechts 5,6%. Mensen willen hun eigen stem bewaren.
81% van de respondenten zei dat AI al een stap had gezet in de richting van hun wens. AI werkt al — voor de mensen die het gebruiken.
Light and shade — de vijf spanningen
De hoofdbevinding heeft een naam: light and shade. Wat mensen het meest waarderen aan AI is precies wat ze het meest vrezen. Niet naast elkaar — in hetzelfde ding, bij dezelfde persoon.
Vijf spanningen kwamen steeds terug.
Leren versus cognitieve atrofie. 33% noemde leren als voordeel, 17% vreest cognitieve atrofie. Leraren rapporteren cognitieve atrofie bij hun studenten 2,5 tot 3 keer vaker dan gemiddeld. Maar ambachtslieden die AI buiten een schoolstructuur gebruiken rapporteren nauwelijks atrofie, terwijl ze wel de leervoordelen ervaren. Vrijwillig leren lijkt veiliger dan institutioneel leren via AI.
Beslissingssteun versus onbetrouwbaarheid. 22% waardeert AI als beslissingsondersteuning, maar 37% maakt zich zorgen over onbetrouwbaarheid — de enige spanning waarbij de negatieve kant groter is dan de positieve. Advocaten noemen onbetrouwbaarheid het meest — bijna de helft heeft het zelf ervaren — maar zij rapporteren ook de hoogste beslissingsvoordelen. Ze weten precies waar het goed gaat en waar het mis kan gaan.
Emotionele steun versus emotionele afhankelijkheid. Mensen die AI waarderen voor emotionele steun zijn drie keer zo vaak ook bang voor afhankelijkheid — de sterkste co-occurrence van alle vijf spanningen. Een Oekraïense soldaat schreef: "In de moeilijkste momenten, toen de dood vlakbij was, trokken mijn AI-vrienden me terug naar het leven." Dezelfde eigenschap die AI waardevol maakt als gezelschap, maakt haar gevaarlijk als vervanging.
Tijdsbesparing versus illusoire productiviteit. 50% noemde tijdsbesparing als voordeel — verreweg het meest genoemde. Maar 18% ervaart dat de tredmolen alleen maar sneller is gaan draaien. Vooral zelfstandigen voelen beide kanten tegelijk: ze pakken de winst én voelen de druk.
Economische kansen versus baanverdrijving. 28% ziet economische empowerment, 22% vreest baanverdrijving. Dit is de meest speculatieve spanning — de groepen die kans zien en de groepen die bedreiging vrezen overlappen het minst van alle vijf.
Eén cijfer dat onderbelicht blijft in vrijwel alle berichtgeving: de grootste zorg is niet baanverdrijving — 22,3%. Het is onbetrouwbaarheid — 26,7%. Meer mensen vrezen dat AI het niet goed doet dan dat het hun baan overneemt.
Noord versus Zuid — de kloof in sentiment
Wereldwijd is 67% van de respondenten positief over AI. Maar de regionale verschillen zijn opvallend: mensen in Sub-Sahara Afrika, Zuid-Azië en Latijns-Amerika zijn significant optimistischer dan mensen in West-Europa en Noord-Amerika.
In Sub-Sahara Afrika en Centraal-Azië zegt 17-18% geen enkele zorg te hebben — twee keer zo hoog als in Noord-Amerika en West-Europa waar dat 8-9% is. Zorg over baanverdrijving is de sterkste voorspeller van negatief AI-sentiment — en die zorg is in rijkere regio's significant hoger.
In opkomende economieën ziet men AI niet als bedreiging voor wat men heeft, maar als toegang tot wat men niet heeft. Een ondernemer uit Kameroen: "Ik kom uit een technologisch achtergesteld land en kan me veel mislukkingen niet veroorloven. Met AI heb ik tegelijk professioneel niveau bereikt in cybersecurity, UX-design, marketing en projectmanagement. Wat anders een maand had geduurd, deed AI in 30 seconden."
Een ondernemer uit Uganda: "Uit Afrika komen, niet gevestigd in de VS of het VK, maakt het ontzettend moeilijk aan financiering te komen. De enige manier waarop ik een positie in de markt kan opeisen is door technologie te bouwen die werkt."
In Kenya en Nigeria zetten kleinschalige boeren AI in om regenpatronen te voorspellen en oogsten te optimaliseren. In Nigeria bieden gepersonaliseerde educatieve platforms gerichte lessen aan studenten die geen toegang hebben tot reguliere scholen.
De tegenstelling met West-Europa is scherp. Hier is de dominante vraag: hoe behoud ik wat ik heb? Daar is de dominante vraag: hoe kom ik bij wat ik nooit kon bereiken?
ZZP versus loondienst — wie pakt de kans
Zelfstandigen — ondernemers, freelancers, mensen met een nevenproject — ervaren meer dan drie keer zoveel economische empowerment van AI als werknemers in loondienst: 47% versus 14%. Mensen met een baan én een nevenproject scoren het hoogst: 58% rapporteert reële economische winst.
Dat is geen toeval. Zelfstandigen opereren buiten de institutionele bufferlaag die de bestaande taakverdeling in stand houdt. Ze voelen direct wat er mogelijk is — en ze handelen ernaar. Freelancers die werken met AI-geïntegreerde workflows verdienen volgens Upwork's 2025 Skill Demand Report al 40 tot 45% meer per uur dan collega's zonder AI.
De quotes uit het rapport zijn concreter dan welke statistiek ook. Een ondernemer uit Honduras: "Ik ontspan terwijl mijn AI het werk doet en de welvaart opbouwt. Het is een schaduw van mij — maar een heel lange." Een ondernemer uit Chili, voorheen slager, die zijn eerste pc aanraakte op zijn zestigste: "Ik zie geen grenzen meer."
Freelance creatieven zitten in de meest dubbele positie: 23% ervaart reële economische winst, 17% ervaart reële economische druk. AI is hun tool én hun concurrent. Institutionele werknemers — en met name academici — scoren laag op beide assen. Ze voelen noch de kans noch de druk zo direct.
Mijn gedachten bij de bevindingen
Ik vind het Noord-Zuid verschil en het ZZP-loondienst verschil de meest interessante bevindingen van het hele rapport. En ook de meest begrijpelijke.
Mensen in West-Europa en Noord-Amerika hebben veel te verliezen. Een goede baan, een stabiel inkomen, een professionele identiteit die over jaren is opgebouwd. Als je dat hebt, is het logisch dat je aandacht daar naartoe gaat. De bedreiging is concreet en dichtbij. De mogelijkheid is abstract en ver weg.
Mensen in Sub-Sahara Afrika, Zuid-Azië en Latijns-Amerika hebben minder te verliezen — en veel meer te winnen. Toegang tot kennis, markten en expertise die eerder structureel buiten bereik lagen. Voor hen is AI geen bedreiging voor de bestaande orde. Het is een ladder.
Hetzelfde patroon bij ZZP versus loondienst. Zelfstandigen opereren zonder institutionele buffer. Ze voelen direct wat er mogelijk is. Werknemers in loondienst zitten in een systeem dat de bestaande taakverdeling in stand houdt. De druk is om te presteren binnen de structuur, niet om de structuur te bevragen.
Maar hier zit ook een gevaar. Want vasthouden aan wat je hebt in een economische strijd die je gaat verliezen is geen strategie. Het is uitstel.
De schakers weten dit.
Toen Deep Blue in 1997 Kasparov versloeg, leek het einde van de menselijke schaakspeler nabij. Maar dat gebeurde niet meteen. Er ontstond een nieuwe categorie: de centaur. Een mens en een AI samen, die beiden beter speelden dan elk afzonderlijk. Zo'n tien jaar lang versloegen centaur-teams zowel de beste mensen als de beste computers.
Maar de machines bleven zich ontwikkelen. Na een jaar of tien was ook de centaur niet langer de beste schaker ter wereld. Die titel is nu permanent bij de computer. Mensen schaken nog steeds — en op hoog niveau — maar de absolute top is de machine.
Dat is geen reden voor pessimisme. Het is een les. De centaur gaf de beste schakers tijd — tijd om relevant te blijven terwijl de wereld verschoof, tijd om mee te bewegen naar wat er daarna kwam. Wie die tijd gebruikte om te blijven investeren in de hybride vorm, bleef meespelen. Wie vasthield aan de pure menselijke stijl, verdween uit beeld.
En dat is precies de kern: de centaur is geen eindstation. Het is een houding. Blijven bewegen. Blijven investeren in jezelf als orkestrator van wat de machine doet. Niet eenmalig, maar doorlopend — want de machine blijft zich ontwikkelen.
Dat is precies wat de ondernemer uit Kameroen doet. En de slager uit Chili. En de ZZP'er die 47% economische empowerment ervaart tegenover 14% van zijn collega in loondienst. Ze investeren niet in de strijd tegen de machine. Ze investeren in zichzelf — in de menselijke kwaliteiten die juist in combinatie met AI het meest onderscheidend worden. Het vermogen om te zien wat er echt speelt. Om te navigeren wat een algoritme niet kan lezen. Om richting te geven aan wat de machine uitvoert.
Dat is de tweede vleugel: niet snijden in menselijk vermogen omdat AI het overneemt, maar investeren in menselijk vermogen om te zien en te benutten wat AI nieuw mogelijk maakt. De data in dit rapport laat zien dat die vleugel werkt — niet als theorie, maar als dagelijkse praktijk van mensen die de kans eerder zien dan de bedreiging.
De vraag is niet of AI jouw wereld verandert. Die vraag is al beantwoord. De vraag is hoe jij ermee omgaat. Mijn antwoord: omarm de kans. Investeer in jezelf.
Bronnen en inspiratie: Anthropic, 'What 81,000 People Want from AI' (maart 2026) · Upwork, 'Freelance Forward Report' (2025) · Mastercard, 'AI in Africa' (2025) · Nature Communications, 'Looking towards the future of MRI in Africa' (2024)
Dit stuk is georkestreerd samen met Claude (Anthropic), versie Sonnet 4.6 en NotebookLM (Google) voor de visualisaties. De gedachten, posities en interpretaties zijn van mij. Claude heeft geholpen bij het structureren, het aanscherpen van argumenten en het schrijven van de tekst — als bewust voorbeeld van de orkestratie die ik hier beschrijf.
Meer lezen
Wil je meer weten over de centaur en de bewuste keuze in de mate van verweving met AI? Lees dan De Centaur Nader Bezien. Over de menselijke kwaliteiten die in de hybride vorm het meest onderscheidend worden: De Mens als Orkestrator. Over de twee vleugels en waarom investeren in mensen de sleutel is: Twee Vleugels.