Vish 1 — Exponentiële groei
De vergissing van de koning
Vish is een visuele short — een compact stuk van ongeveer 500 woorden over één centraal idee uit de blogserie, aangevuld met slides die het beeld compleet maken. Kort lezen, snel begrijpen, direct toepassen.
Er is een klassieke fabel over de uitvinding van het schaakspel. Een wijze man vraagt de koning om een bescheiden beloning: één rijstkorrel op het eerste vakje van het schaakbord, twee op het tweede, vier op het derde — telkens verdubbeld. De koning lacht. Zo bescheiden. Hij stemt toe.
Op vakje 16 liggen ruim dertigduizend korrels. Nog voorstelbaar — een emmer, misschien. Op vakje 32 meer dan twee miljard. Een serieus logistiek probleem, maar in principe nog op te lossen. Op vakje 48 meer rijst dan de wereld in tien jaar produceert. De koning is failliet. Op vakje 64 overstijgt het totaal de volledige menselijke rijstproductie door alle eeuwen heen, meerdere malen over.
Maar het cruciale inzicht zit niet in de eindtotalen. Het zit in de structuur van elke stap. De stap van vakje 63 naar vakje 64 is even groot als alles wat op de eerste 63 vakjes bij elkaar lag. Elke verdubbeling is groter dan alle vorige stappen samen. De groei versnelt niet alleen — hij wordt overweldigend.
En de vergissing van de koning is precies de vergissing die wij nu maken: hij extrapoleerde lineair in een exponentiële werkelijkheid.
METR — een onafhankelijk AI-evaluatiebureau — meet dit concreet. Zij kijken hoe lang een taak duurt die een AI-agent zelfstandig kan uitvoeren met vijftig procent kans op succes. In 2023, bij de lancering van GPT-4, was dat ruwweg vier minuten menselijk werk. Begin 2026 is dat veertien uur. Een factor van meer dan tweehonderd in drie jaar.
De verdubbeltijd na 2023: 131 dagen — iets meer dan vier maanden.
Mensen leren ook. Maar lineair. Stap voor stap. En hoe verder we op het bord komen, hoe groter de asymmetrie wordt tussen elke volgende AI-verdubbeling en wat mensen en organisaties in diezelfde periode kunnen bijhalen.
Hier zit de kern van de urgentie. Niet dat de koning slecht was of onwillend. Hij dacht op de enige manier die voor mensen natuurlijk is: in gelijke stappen, regelmatig toenemend. Maar exponentiële groei lacht om lineaire intuïtie. Wie denkt dat er "nog wel tijd is", vergist zich niet in de intentie maar in de wiskunde.
We weten niet op welk vakje we staan. Maar we staan duidelijk niet meer aan het begin. En dat maakt de vergissing van de koning niet alleen een historische anekdote.
Het maakt hem een actuele waarschuwing.
Wie lineair plant, kan geen brug slaan naar een wereld die exponentieel verandert.
Vish 1 uit de serie. Langere versie: Exponentiële groei.
Co-creatie: Dit stuk is georkestreerd samen met Claude (Anthropic), versie Sonnet 4.6. De gedachten, posities en interpretaties zijn van mij. Claude heeft geholpen bij het structureren en schrijven. Visualisaties gemaakt met NotebookLM.